Alternatief Kapitaal

In beleid en wetenschap wordt sociale ongelijkheid of kansenongelijkheid vaak beschreven in termen van tekorten en achterstand: een gebrek aan taalvaardigheden, geld of een onderwijsachterstand. Maar wat als we het omdraaien? Wat als we beginnen bij wat kinderen, jongeren en ouders wél kunnen, juist in omstandigheden waar veel ontbreekt? 

Veel initiatieven laten zien dat kinderen en jongeren uit omgevingen met laaggeletterdheid en financiële krapte geen hulpeloze slachtoffers zijn, maar vaardige en talentvolle overlevers. Ze ontwikkelen vormen van wat ik ‘alternatief kapitaal’ noem: waardevolle, maar vaak structureel ondergewaardeerde hulpbronnen en vaardigheden, die aanwezig zijn in sociale groepen met een minder gunstige positie.

Bestuurders, programmaleiders, beleidsambtenaren en andere professionals stellen vaak dat er ‘ongelijk geïnvesteerd moet worden om gelijke kansen te creëren’. Daarmee bedoelen ze dat er méér middelen moeten gaan naar kinderen, jongeren en gezinnen in omgevingen waar kansen minder voor het oprapen liggen. Er wordt bijvoorbeeld extra taalonderwijs georganiseerd voor volwassenen en extra huiswerkbegeleiding en buitenschoolse activiteiten voor kinderen en jongeren. Dat is waardevol.

Maar als achter deze investering vooral de overtuiging schuilgaat dat kinderen en gezinnen hun achterstand moeten inhalen door hard te werken, ongewenst gedrag moeten afleren en zich moeten aanpassen aan de normen van hogere sociale posities, dan gaat er iets mis. De nadruk ligt dan op het repareren van mensen.

Dus wat als we het omdraaien? Wat als niet zíj in de eerste plaats iets te leren hebben, maar wij — de beoordelaars, beleidsmakers, professionals — moeten leren zien welke talenten, vaardigheden en vormen van kapitaal tot nu toe onzichtbaar waren?

Ruil je ladderblik in voor een rijkdomsblik!